Pilipinas • Tulong at Suporta
Suporta sa pagdadalamhati sa Pilipinas: unang mga araw, crisis moments, gabing walang tulog, guilt, trauma reactions, pressure sa lamay, pagbabalik sa trabaho, OFW/distance grief, panganib ng pag-inom, mga bata at kabataan — praktikal na hakbang at kung saan hihingi ng tulong
Huling na-review: 23 Feb 2026
Matatag at maalagang gabay (warm, pero clinically grounded)
Mga babala: piliin ang crisis o medikal na tulong (mas maaga, mas madalas mas madali)
- Baka saktan mo ang sarili mo, o may plano / malakas na impulse
- Hindi ka nakatulog ng 3+ gabi at lumalala ang panic/pagkalito
- Pakiramdam na ‘hindi totoo’ o sobrang detached na delikado na (severe dissociation)
- Lumalakas ang pag-inom o hindi ka makatulog nang hindi umiinom
- Hindi tumitigil ang traumatic images (flashbacks), lalo na pagkatapos ng biglaan/karahasang pagkamatay
Kung nasa agarang panganib, pumunta sa Agarang Tulong. Kung busy ang isang hotline, lumipat sa iba sa Mga hotline at suporta.
10 segundo (sapat na muna)
Piliin ang sitwasyon mo (iwas overload)
Kailangan ko ng kaligtasan ngayon
Panganib sa sarili, panic, pagkalito, panganib ng karahasan
Punta →
Walang tulog / delikado ang gabi
Isang simple ‘tonight plan’ (10 minuto)
Punta →
Walang pribasiya / hindi makapagsalita nang malakas
Tahimik na scripts para makakuha pa rin ng tulong
Punta →
Mas lumala pagkatapos ng lamay/libing
Ang ‘quiet crash’ + 4-linggong plano
Punta →
Pressure sa trabaho / OFW na bigat
Scripts, boundaries, at unti-unting pagbabalik
Punta →
Nasa pahinang ito
- Agarang Tulong: unahin ang kaligtasan
- Unang mga araw: minimum survival plan
- Gabi na walang tulog / panic: 10-minutong plano
- Walang pribasiya / hindi makapagsalita nang malakas
- Kung lumitaw ang “ayoko nang mag-exist” na pag-iisip
- Pagdadalamhati sa katawan: karaniwan vs urgent
- Guilt: pigilan ang “kung sana” na loop
- Pagkatapos ng lamay/libing: quiet crash + 4-linggong plano
- Pressure sa trabaho at OFW/distance grief
- Pag-inom bilang coping (karaniwan — pero delikado)
- Mga bata at kabataan
- Pagsuporta sa nagluluksa: ano’ng sasabihin / iwasan
- Kultura sa Pilipinas: lamay, pakikiramay, boundaries
- Mga yugto (gabay, hindi rule)
- LGBTQ+ / ibinubukod na pagdadalamhati
- Mga hotline at suporta: emergency + crisis
- FAQ
Kung mas gusto mo muna ng praktikal na steps (dokumento, susunod na gagawin), tingnan ang What to do after a death.
Agarang Tulong: kung kailangan mo ng kaligtasan ngayon (Pilipinas)
Kung may panganib, piliin ang kaligtasan — buhay mo ang prayoridad
Kung pakiramdam mo maaari mong saktan ang sarili mo, hindi mo makontrol ang impulses, sobrang panic ka na may physical symptoms, o may posibilidad ng karahasan, piliin ang emergency services ngayon.
- Emergency: 911
Maikling script (basahin as-is): “May namatay na malapit sa akin, at pakiramdam ko hindi ako ligtas. Hindi ko kayang mag-isa ngayon. Kailangan ko ng tulong agad.”
Optional (depende sa lugar): May ilang lugar na may SMS/text options sa emergency, lalo na para sa deaf/hard of hearing o kapag hindi ligtas magsalita. I-check ang lokal na gabay.
Kung hindi ka sigurado kung “sapat na bang seryoso,” puwede ring warning sign ang pag-aalinlangan. Piliin ang kaligtasan.
Emergency
Pambansang Emergency Hotline — 911
Para sa agarang panganib: panganib ng pananakit sa sarili, karahasan, matinding panic na may sintomas na medikal, pananakit ng dibdib, hirap sa paghinga, pagkalito, aksidente, o anumang sitwasyong nagbabanta sa buhay (ambulansya, bumbero, pulis).
Tawag: 911
Unang mga araw: lampasan ang shock (minimum plan)
Sa simula, madalas bumibigay ang katawan bago pa maipaliwanag ng isip ang nangyari. Hindi ito tungkol sa “tamang paghilom.” Ito ay tungkol sa paggawa ng minimum na pundasyon para hindi ka tuluyang mag-crash.
72-hour rule: mas kaunting gawain = tamang desisyon
- Tubig + isang kagat (sabaw, crackers, tinapay, prutas, arroz caldo — kahit maliit, bilang na)
- Humiga (kahit hindi makatulog, nakakatulong sa nervous system)
- Pumili ng isang point person (tawag, messages, bisita, logistics)
- 3 gawain lang kada araw (lahat ng iba puwedeng maghintay)
- Iwasan muna ang malalaking desisyon (mag-resign, lumipat, ultimatum sa relasyon)
Kung pakiramdam mo ‘kailangan mong maging matatag’ (karaniwan sa PH)
Ang “Kaya ko ’to” ay puwedeng proteksyon — at puwedeng mag-isa ka rin nito. Hindi mo kailangang mag-perform ng lakas. Ang maliit na paghingi ng tulong ay tapang pa rin.
Subukan: “Hindi ko pa kaya mag-isa. Puwede bang samahan mo ako kahit 10 minutes?”
Isang minutong note kapag hindi gumagana ang utak
- Ngayon, nararamdaman ko: manhid / panic / walang tulog / umiiyak / blanko (pumili ng isa)
- Minimum ngayon: tubig + isang kagat + higa
- Isang taong puwede kong i-message: ______
- Kung hindi ligtas: 911 o crisis hotline (lumipat kapag busy)
Gabi na walang tulog / panic: 10-minutong “tonight plan”
Sa gabi, mas lumalakas ang grief. Hindi natin ito “i-ra-rationalize.” Bababaan natin ang arousal ng nervous system. Kung nasa agarang panganib, pumunta sa Agarang Tulong.
10-minutong plano (sundin ang order)
- Hinga: inhale 4 segundo, exhale 6 segundo (10 rounds)
- Lamig: malamig na tubig sa mukha/kamay, o humawak ng malamig (30–60 segundo)
- Ground: idiin ang paa sa sahig (10 diin)
- Mga salita: sabihin: “Alon ito. Huhupa rin.”
- Huwag mag-isa: i-message ang tao: “Samahan mo ako 10 minutes.”
Hirap magsimula?
Kung mahirap tumawag: lumipat ng hotline (iyan ang skill)
Kapag busy ang isang hotline, lumipat. Kung hindi ka makapagsalita, subukan ang ibang hotline, subukan ulit matapos ang maikling pahinga, o tumawag sa 911 kung hindi ka ligtas.
Walang pribasiya / hindi makapagsalita nang malakas (makakonekta pa rin sa tulong)
Sa maraming bahay sa Pilipinas, magkakasama ang espasyo at mahirap ang pribasiya. Puwede ka pa ring humingi ng tulong — tahimik.
Tahimik na opsyon (pumili ng isa)
- Lumabas nang 2 minuto (gate, hallway, maikling lakad)
- Pumunta sa CR at gawin ang 10 mabagal na exhale (mas mahaba ang exhale kaysa inhale)
- Magpatulong sa pinagkakatiwalaan na tumawag kasama mo sa speaker (puwede kang makinig lang)
- Magpadala ng one-line message: “Hindi ako okay. Samahan mo ako 10 minutes.”
Kopyahin at ipadala (walang details needed)
Kung may ibang magsasalita muna (karaniwan at okay lang)
Puwede mong sabihin: “Puwede bang ikaw muna ang magsalita? Hindi ko kaya magsalita ngayon.” Ang goal ay koneksyon, hindi perpektong salita.
Kung lumitaw ang “ayoko nang mag-exist” na pag-iisip
Puwedeng lumabas ang ganitong pag-iisip kapag umabot sa limit ang sakit at pagod. Madalas, hindi ito fixed na “gusto kong mamatay” — kundi senyales na gusto mo lang tumigil ang tindi. Ang tindi puwedeng bumaba.
Gawin ang 3 bagay na ito (maikli)
- Huwag mag-isa: kumontak sa isang tao (kahit maikling message)
- 10 minuto: gawin ang Tonight plan (hinga → lamig → ground → salita)
- Kumonekta sa tulong: gumamit ng crisis hotline at lumipat kung busy
Mas tumataas ang risk kapag nagsama-sama ito — ituring na urgent
Plano, access sa means, malakas na impulse, alcohol, at maraming gabing walang tulog — kapag nagsama-sama ito, tumataas ang panganib. Pumunta sa Agarang Tulong o gumamit ng crisis lines ngayon.
Pagdadalamhati sa katawan: karaniwan vs urgent
Ang grief ay stress response; puwedeng malakas ang reaksyon ng katawan (autonomic nervous system activation). May mga sintomas na karaniwan — pero hindi natin binabalewala ang mga danger signs.
Karaniwan (nakakatakot, pero madalas nangyayari)
- bilis ng tibok, paninikip ng hininga na dumarating nang alon-alon
- pagduduwal, kawalan ng gana, sakit ng tiyan, diarrhea/constipation
- pagkahilo, sakit ng ulo, paninigas ng kalamnan
- insomnia, paggising sa gabi, bangungot
- matinding pagod, body aches
Humingi ng urgent na medikal na tulong (o tumawag sa 911) kung may danger signs
- matinding pananakit ng dibdib, malakas na hirap sa paghinga, pagkahimatay
- biglang panghihina ng isang side, slurred speech, matinding pagkalito
- mataas na lagnat, matinding sakit, biglang delirium
- insomnia + lumalalang pagkalito/impulses/panganib sa sarili
Kung hindi ka sigurado at pakiramdam mo hindi ka ligtas: tumawag sa 911.
Guilt: pigilan ang “kung sana” na loop (nang hindi malunod)
Lumalabas ang guilt habang sinusubukang bawiin ng isip ang kontrol. Puwede itong magmukhang hatol, pero madalas ay grief reaction — at minsan, senyales ng malalim na pagmamahal.
Tatlong pahayag na nakakapigil ng spiral (maikli)
- “Alon ng guilt ito — hindi ito hatol.”
- “Ginawa ko ang kaya ko, gamit ang alam ko noon.”
- “Ang sakit ay patunay ng koneksyon.”
Kapag nagiging delikado ang guilt
Kung ang guilt ay nauuwi sa “dapat akong mawala,” “dapat akong parusahan,” o nagsisimula kang magplano ng self-harm, hindi ito issue ng pagkatao — ito ay crisis pattern. Gumamit ng crisis lines o tumawag sa 911 kung hindi ka ligtas.
Pagkatapos ng lamay/libing: “quiet crash” + 4-linggong plano
Kapag tumigil ang bisita at bumagal ang mga gawain, puwedeng sumipa ang grief. Maraming tao ang mas lumalala pagkatapos ng lamay/libing — karaniwan ito. Ang maliit na plano ay proteksyon kapag humupa ang suporta.
4-linggong minimum plan (sapat na ito)
- Pumili ng isang weekly check-in (parehong araw/oras, 10 minuto)
- Sa loob ng 2 linggo: bawasan ang obligasyon (extra roles, social events, bagong commitments)
- Araw-araw: tubig + isang kagat + higa (bilangin itong panalo)
- Kung delikado ang gabi: ilagay sa malinaw ang Tonight plan + listahan ng hotlines sa itaas
Reality sa network/rehiyon (normal ito)
Kapag sinasabi ng iba: ‘Mukha kang okay’
Puwede kang composed sa labas pero basag sa loob. Subukan: “Mukha lang akong okay, pero malakas pa rin ang alon sa loob. Kailangan ko ng gentle na suporta.”
Pressure sa trabaho at OFW/distance grief
Kapag masyadong mabilis ang balik, puwedeng tumagal ang collapse
Ang “tulak lang” sa grief ay puwedeng mag-trigger ng insomnia, panic, at mas mahabang burnout. Unahin ang pundasyon: tulog, pagkain, kaligtasan.
Mga kapaki-pakinabang na script: “Hindi pa ako fully functional. Kailangan ko ng gradual return.” • “Kailangan ko ng reduced load sa maikling panahon.”
Kung nagluluksa ka mula sa abroad (OFW) o malayo
May extra guilt at helplessness ang distance grief. Nakakatulong ang maliit na ritwal at isang fixed na oras ng connection sa pamilya (kahit 10 minuto lingguhan). Kung delikado ang gabi, gamitin ang Tonight plan + crisis support.
Kung hindi mo alam saan magsisimula (lokal na entry point)
Pag-inom bilang coping (karaniwan — pero delikado)
Panandaliang manhid, pero kadalasang lumalala ang tulog at anxiety
Puwedeng relief ang inom — pero kadalasan, pinipira-piraso nito ang tulog at pinapalakas ang next-day anxiety at grief. Ang alcohol + pag-iisip na saktan ang sarili ay nagpapataas ng risk.
Mga senyales na kailangan ng tulong ngayon
- mas madalas o mas marami ang inom
- hindi makatulog nang walang alcohol
- pagkatapos uminom, mas lumalakas ang self-harm thoughts
Hindi ito “kahinaan.” High-risk pattern ito. Gumamit ng crisis lines o tumawag sa 911 kung hindi ka ligtas.
Mga bata at kabataan: ano’ng sasabihin, karaniwang reaksyon, kailan kikilos
Ang mga bata ay nagluluksa nang paalon-alon. Puwedeng umiyak, tapos maglaro; magtanong nang paulit-ulit; kumapit; o magmukhang “okay.” Ang nakakatulong: consistent na katotohanan + kaligtasan.
Paano ipaliwanag (maikli, totoo, age-appropriate)
Halimbawa:
“May malungkot akong balita. Namatay si ____. Tumigil na ang katawan niya sa pag-andar, at hindi na siya babalik. Malungkot tayo, pero aalagaan ka at ligtas ka. Puwede kang magtanong kahit ano.”
Iwasan ang “natutulog lang” (puwedeng magdulot ng takot sa pagtulog). Gumamit ng malinaw at banayad na salita.
Kumilos nang mas maaga kung may ganitong senyales
- tuloy-tuloy na matinding insomnia/bangungot + pagbagsak sa school
- self-harm, suicidal talk, delikadong behavior, biglang substance use
- tuloy-tuloy na matinding takot/panic o withdrawal na hindi humuhupa
Gumamit ng crisis lines kung may concern sa safety, at maghanap ng lokal na counseling support (LGU/Barangay + school/campus support).
Pagsuporta sa nagluluksa (pamilya, kaibigan, workplace)
Ano’ng sasabihin (maikli, huwag ‘ayusin’)
- “Nandito ako. Hindi mo kailangang magpaliwanag.”
- “Gusto mo ba ng kasama, katahimikan, o tulong sa isang gawain?”
- “Ano ang makakapagpagaan kahit 5% ngayon?”
- “Isang bagay lang ang gagawin ko: pagkain / hatid / messages / paperwork.”
Ano’ng iwasan (kahit mabuti ang intensyon)
- “Maging matatag” / “Move on” / “Time heals”
- Paghahambing: “Alam ko eksakto ang pakiramdam mo”
- “At least…” statements (madalas invalidating)
- Unrequested na religious explanation na binubura ang sakit
- Pressure na mag-host, mag-entertain, o mabilis na sumagot
Mga danger sign: huwag silang iwan mag-isa — ikonekta sa tulong
- Palakas nang palakas ang “gusto kong mawala”
- insomnia + pagkalito + alcohol + impulsivity
- may plano o papalapit sa means
Kung may agarang panganib: 911. Kung hindi, gamitin ang crisis lines nang magkasama at lumipat kung busy.
Kultura sa Pilipinas: lamay, pakikiramay, at hangganan
Pressure sa lamay (respeto nang hindi bumibigay ang katawan)
- Puwede kang present pero hindi kailangang ‘on’ palagi — mag-10 minutong pahinga, lumabas sandali, uminom ng tubig
- Magtalaga ng ‘point person’ (kapatid / pinsan / kaibigan) para sa messages, bisita, at logistics
- Kung hinuhusgahan ka dahil nagpapahinga: ang pahinga ay hindi kawalan ng respeto — survival ito
- Kung hindi mo kaya mag-overnight, okay lang: “Pasensya na, kailangan ko munang magpahinga para hindi bumigay.”
- Lamay survival kit: tubig, crackers, gamot, tissue, charger — maliliit na suporta para iwas malaking crash
Pakikiramay, extended family, at mga hangganan
- Malakas ang tulong ng pamilya — pero puwede ring nakaka-overwhelm. Puwede kang magtakda ng gentle boundaries
- Gumamit ng maikli at magalang: “Salamat. Hindi pa kaya ng katawan ko ang mahabang usapan.”
- Pumili ng 1–2 tao na puwedeng magsalita para sa’yo. Masyadong maraming boses = mas maraming stress
- Kapag may pilit na payo: “Salamat po. Hindi muna ako ready sa payo. Kailangan ko lang ng tahimik.”
Mga tradisyong panrelihiyon (Katoliko/Kristiyano/Muslim/iba pa) — kunin ang nakakatulong
- Ang dasal/novena ay puwedeng makapagpahinahon — pero hindi mo kailangang magpanggap na okay
- Kung nakakasakit ang paliwanag na relihiyoso, puwede kang tumanggi: “Hindi muna ako ready sa ganung usapan.”
- Puwede kang magluksa nang pribado kahit nasa public na tradisyon
OFW / pagdadalamhati mula sa malayo (kapag hindi ka makapunta)
- Ang hindi pagkapresent nang personal ay hindi ibig sabihin na mas kaunti ang pagmamahal
- Gumawa ng maliit na ritwal kung nasaan ka: kandila, sulat, litrato, maikling dasal, voice note sa pamilya
- Mas lumalakas ang distance grief sa gabi — gamitin ang “Tonight plan” at tumawag sa hotline kung kailangan
- Pumili ng isang fixed weekly connection time (kahit 10 minuto). Ang consistency ay nakakabawas ng helplessness.
Kung nakakasama sa’yo ang dynamics ng pamilya
Mga yugto ng grief (gabay, hindi rule)
Hindi linear ang grief. Puwede kang pabalik-balik. Ang layunin ng mapang ito ay hindi para husgahan ka — kundi para mabawasan ang self-blame at madagdagan ang steadiness.
Yugto 1: Gulat / pamamanhid (oras hanggang mga linggo)
Puwede kang makaramdam ng ‘parang hindi totoo,’ blanko, o kakaibang kalmado — o kabaligtaran (iyak na hindi tumitigil). Maaaring ito ay paraan ng nervous system para makaligtas sa bigat ng pangyayari.
Karaniwang reaksyon
- pamamanhid o hindi makapaniwala
- gulong tulog
- kawalan ng gana
- bugso ng panic
- mga butas sa alaala
Yugto 2: ‘Bakit’ na paikot-ikot — galit, guilt, bargaining (linggo hanggang buwan)
Sinusubukang bawiin ng isip ang kontrol sa pamamagitan ng paulit-ulit na replay ng mga senaryo. Karaniwan ito pagkatapos ng biglaan na pagkawala at habang may pressure sa lamay/ritwal.
Karaniwang reaksyon
- mga ‘kung sana’ na pag-iisip
- irritable
- restless
- pag-iwas
- insomnia
Kung ang guilt ay nauuwi sa self-hate o “dapat akong parusahan,” humingi ng suporta nang mas maaga — nagagamot ito at hindi mo kasalanan.
Yugto 3: ‘Quiet crash’ (buwan hanggang isang taon)
Pagkatapos ng lamay/libing at humupa ang mga bisita, puwedeng lumakas ang pagdadalamhati. Puwede kang makaramdam ng lungkot, bigat, o parang nawalan ng saysay ang buhay.
Karaniwang reaksyon
- mabigat na pakiramdam
- pag-iisa/withdrawal
- bugso ng luha
- pagod
- kawalan ng interes
Ang milestones (9 na araw, 40 na araw, birthday, anibersaryo) ay puwedeng mag-trigger ng grief spike. Hindi ibig sabihin nito ay “bumabalik ka sa umpisa.”
Yugto 4: Pagbangon / pagbuo muli (isang taon at pataas)
Hindi ito ‘moving on’ bilang paglimot. Ito ay pagkatutong mabuhay kasama ang pagkawala — may mas mahabang pagitan sa mga alon at mas maraming sandaling nakakahinga ulit.
Karaniwang reaksyon
- may mga alon pa rin, pero mas mabilis humupa
- unti-unting bumabalik ang routine
- bumabalik ang maliliit na plano
LGBTQ+ o ibinubukod na pagdadalamhati (kapag itinutulak kang lumayo)
Kung minamaliit ang relasyon mo, ibinubukod ka sa ritwal, o ipinagkakait sa’yo ang karapatang magluksa, dumodoble ang sakit: grief + isolation. Karapat-dapat ka pa rin sa suporta at kaligtasan.
Prayoridad: kaligtasan muna, tapos bawasan ang isolation
- Kung may panganib, gamitin ang 911
- Pumili ng isang safe ally (kaibigan, coworker, chosen family)
- Isaalang-alang ang counseling o therapy para maprotektahan ang desisyon at mabawasan ang isolation
Kung hindi ka ligtas ngayong gabi
Mga hotline at suporta (emergency + crisis): pataasin ang chance na makakonekta
Busy? Tama lang lumipat (hindi kabiguan)
Emergency
Pambansang Emergency Hotline — 911
Para sa agarang panganib: panganib ng pananakit sa sarili, karahasan, matinding panic na may sintomas na medikal, pananakit ng dibdib, hirap sa paghinga, pagkalito, aksidente, o anumang sitwasyong nagbabanta sa buhay (ambulansya, bumbero, pulis).
Tawag: 911
Crisis support (kapag hindi ka ligtas, overwhelmed, o suicidal)
DOH–NCMH Crisis Hotline — 1553 (24/7)
Libreng crisis support at referrals kapag sobrang bigat, pakiramdam mo hindi ka ligtas, may pag-iisip na magpakamatay, o nasa matinding distress. Kapag busy ang isang numero, tama lang na lumipat.
Tawag: 1553 (landline)•1800-1888-1553 (toll-free; maaaring hindi gumana sa lahat ng network)•0917-899-8727•0966-351-4518
Website: facebook.com/ncmhcrisishotline
Maaaring depende sa carrier/lugar ang pag-connect. Kung hindi gumagana ang toll-free, subukan ang landline/mobile o lumipat sa ibang hotline sa ibaba. Kung nasa agarang panganib, tumawag sa 911.
HOPELINE PH (Natasha Goulbourn Foundation) — 24/7
Suicide prevention at emotional crisis support. Kapaki-pakinabang kapag ang pagdadalamhati ay nauuwi sa panic, matinding lungkot, o “hindi ko na kaya” na pag-iisip.
Tawag: (02) 8804-4673•0917-558-4673•0918-873-4673•2919 (Globe•TM)
Website: facebook.com/HopelinePH
Ang mga network-specific short code (tulad ng 2919) ay puwedeng magbago; kung hindi gumana, gamitin ang mobile/landline o lumipat sa NCMH/In Touch/Tawag Paglaom.
In Touch Community Services — 24/7 Crisis Line
Agarang, kumpidensyal na emosyonal na suporta. Matibay na alternatibo kapag busy ang ibang linya. Kung pakiramdam mo maaari mong saktan ang sarili mo, o hindi ka na kumakalma, puwede itong subukan.
Tawag: (02) 8893-7603•0919-056-0709•0917-800-1123•0922-893-8944
Website: in-touch.org/contact-us/
Kung hindi ka makapagsalita nang ligtas sa bahay, tingnan ang seksyong “Walang pribasiya / hindi makapagsalita nang malakas” sa ibaba para sa tahimik na opsyon at mga script.
Tawag Paglaom – Centro Bisaya (Visayas/Mindanao)
Crisis support at suicide prevention hotline na nagsisilbi sa mga rehiyon ng Visayas at Mindanao.
Tawag: 0939-937-4545•0927-717-5656
Base sa Cebu. Kung nasa Visayas/Mindanao ka at busy ang Manila-based lines, subukan ang regional line na ito.
General / lokal na suporta (entry points para sa ongoing care)
Lokal na suporta (LGU / Barangay Health / City Health Office)
Kung kailangan mo ng tuloy-tuloy na suporta: magtanong sa inyong lokal na health center tungkol sa mental health support, counseling referrals, at crisis pathways sa inyong lugar.
I-search: “(lugar mo) mental health hotline” o magtanong sa Barangay Health Workers para sa tamang entry point. Kung anumang oras ay hindi ka ligtas, gumamit ng crisis lines o tumawag sa 911.
Philippine Mental Health Association (PMHA) — Metro Manila
Karagdagang entry point para sa mental health information at suporta sa Metro Manila. Kapaki-pakinabang kung gusto mo ng mas structured na gabay bukod sa crisis lines.
Tawag: (02) 8921-4958
Kung nasa labas ka ng Metro Manila, gamitin ang LGU/Barangay Health Center o maghanap ng mental health hotline ng inyong probinsya. Kung nasa agarang panganib, tumawag sa 911.
Kabataan / estudyante
Suporta sa paaralan / campus (guidance counselor / student affairs / clinic)
Para sa mga bata, teens, at estudyante: ang guidance at campus clinics ay puwedeng magbigay ng counseling, safety planning, at referrals — lalo na kapag ang pagdadalamhati ay nakakaapekto sa tulog, attendance, o pag-uugali.
Kung may binanggit na self-harm, biglang risky behavior, o hindi makatulog nang ilang gabi: ituring itong urgent at gumamit ng crisis lines / 911 kung kailangan.
Peer support at suicide bereavement (ongoing)
Sundo (Support Group for Survivors of Suicide)
Peer support group para sa mga nawalan ng mahal sa buhay dahil sa suicide (suicide bereavement).
Website: sundo.com.ph
Tingnan ang website para sa schedule at locations. Malakas ang epekto ng peer support pagkatapos ng suicide loss, lalo na kapag iniiwasan ng mga tao sa paligid ang usapan.
Special situations
Kung may karahasan o agarang panganib sa kaligtasan
Kung ang pagdadalamhati ay kasabay ng panganib sa bahay (banta, pananakit, stalking), unahin ang kaligtasan. Tumawag sa 911 sa mga urgent na sitwasyon.
Tawag: 911
LGBTQ+ / ‘disenfranchised grief’ (hindi kinikilala, ibinubukod, o minamaliit)
Kung minamaliit ang relasyon o pagkawala mo, o itinutulak kang lumayo sa mga ritwal ng pagluluksa, unahin ang isang ligtas na supporter + isang professional/counseling entry point. Karapat-dapat ka sa pag-aalaga at proteksyon.
Gumamit ng crisis lines kung hindi ka ligtas, at isaalang-alang ang counseling/therapy upang mabawasan ang isolation at maprotektahan ang mga desisyon mo.
Kaugnay na mga pahina: What to do after a death • Planning a funeral • Legal steps • Pilipinas • Tulong at Suporta
Ang pahinang ito ay para sa impormasyon at suporta, at hindi kapalit ng medikal na pangangalaga. Kung may agarang panganib, tumawag sa emergency services.
FAQ
Gaano katagal ang pagdadalamhati?
Walang fixed na timeline. Ang “pagbuti” ay madalas ibig sabihin: mas manageable ang alon — hindi paglimot. Ang anibersaryo at mga season ay puwedeng magbalik ng alon; normal iyon.
Paano kung mas lumala pagkatapos ng lamay/libing?
Puwede itong “quiet crash.” Kapag bumaba ang adrenaline at humupa ang suporta, puwedeng bumalik ang nervous system sa insomnia, panic, o mabigat na pakiramdam. Gamitin ang 4-linggong plano at humingi ng suporta nang mas maaga.
Ano ang isang bagay na magagawa ko ngayon?
Uminom ng tubig → gawin ang Tonight plan (hinga/lamig/ground) → huwag mag-isa. Kung hindi ka ligtas, gumamit ng crisis line o tumawag sa 911.
Kung hindi ka makakonekta sa hotline