Wat te doen na een overlijden
Als je dit leest, is de kans groot dat je hoofd vol zit en alles tegelijk voelt. Dat is normaal. Je hoeft niet “alles” vandaag te regelen. Begin met het minimale dat noodzakelijk is, en bewaar de rest voor later. Deze gids is specifiek voor Nederland en is opgezet als een rustige, praktische checklist.
Minimum voor vandaag (als je maar 30–60 minuten kunt)
Dit zijn de stappen die meestal het belangrijkste zijn in de eerste fase.
- Bel de juiste hulp: huisarts/huisartsenpost bij een verwacht overlijden thuis; 112 bij onverwacht/verdacht/acute situatie.
- Laat het overlijden officieel vaststellen door een arts (overlijdensverklaring).
- Wijs één “familiecontact” aan die berichten opvangt en praktische dingen coördineert.
- Veiligheid: sluit ramen/deuren, berg waardevolle spullen en belangrijke papieren alvast bij elkaar.
- Bel (desnoods) één uitvaartverzorger om opties te horen — je hoeft nog niets definitief te kiezen.
Nederlandse tijdlijn in één oogopslag
Wanneer dingen meestal gebeuren (globaal, het kan per situatie verschillen).
1) Eerste uren: wat er gebeurt hangt af van waar iemand is overleden
De locatie bepaalt de volgende stappen.
- Thuis (verwacht overlijden): bel de huisarts of huisartsenpost. De arts stelt het overlijden vast en vult de overlijdensverklaring in.
- Thuis (onverwacht overlijden): bel 112. Politie en (vaak) een gemeentelijk lijkschouwer (forensisch arts) komen ter plaatse.
- In ziekenhuis: het ziekenhuis regelt de artsverklaring en begeleidt de eerste stappen.
- In zorginstelling: het personeel schakelt de arts in en legt uit wat er verder moet gebeuren.
2) Overlijdensverklaring en eventuele lijkschouwing
Deze documenten zijn nodig voor de aangifte bij de gemeente.
In Nederland stelt een arts het overlijden vast. Daarbij worden formulieren opgesteld: een verklaring voor de gemeente en een medisch vertrouwelijk deel. Bij een onverwachte, onduidelijke of verdachte dood kan een gemeentelijk lijkschouwer worden ingeschakeld.
- Lijkschouwing komt vaker voor bij onverwachte overlijdens, ongevallen, onbekende doodsoorzaak, of als er vragen zijn over omstandigheden.
- Soms is aanvullend onderzoek nodig voordat de aangifte kan plaatsvinden. Vraag wat al wél kan (uitvaartwensen, contact familie) en wat moet wachten.
Terwijl je wacht (superpraktische checklist)
Dit zijn dingen die je kunt doen zonder ‘grote beslissingen’ te nemen.
- Woning veiligstellen: deuren/ramen op slot, sleutels verzamelen, waardevolle spullen discreet opbergen. In flats: check brievenbus/postvak (post blijft vaak zichtbaar).
- Post & pakketten: vraag een buur/familielid om post dagelijks weg te halen; overweeg tijdelijke doorstuurservice of postblokkade (voorkomt fraude).
- Huisdieren: direct tijdelijke opvang/voeding regelen.
- Documenten “zichtbaar” verzamelen: ID/rijbewijs, zorgpas, trouwboekje/samenlevingscontract, polisbladen, bankpassen, notariële papieren, sleutelbos.
- Maak een eenvoudige lijst: “wie moet ik bellen” (familie, werkgever, huisarts, uitvaart, verhuurder/woningcorporatie).
- Wijs één familiecommunicator aan die appjes/telefoontjes opvangt en updates doorgeeft. Dat beschermt je energie.
3) Aangifte van overlijden bij de gemeente
Meestal in de gemeente waar de persoon is overleden.
De uitvaartverzorger doet vaak de aangifte, maar nabestaanden mogen dit ook zelf doen. Je hebt de verklaring van de arts nodig. De gemeente maakt de overlijdensakte op en geeft toestemming voor begraven of cremeren.
- Vraag meerdere afschriften van de overlijdensakte: banken, verzekeraars en andere organisaties vragen hier vaak om.
- De gemeente verwerkt het overlijden in de BRP, waardoor veel overheidsinstanties automatisch worden geïnformeerd.
4) De uitvaart regelen (zonder overhaast te raken)
Je hoeft niet perfect te kiezen. Je hoeft alleen stap voor stap te kiezen.
Je kunt een uitvaartondernemer inschakelen of (in theorie) veel zelf regelen. In de praktijk kiezen veel mensen voor begeleiding omdat er veel tegelijk moet gebeuren. Kijk ook of er een uitvaartverzekering is en wat die dekt.
- Keuze: begraven of cremeren. (Begraven is vaak duurder door grafkosten/grafrechten.)
- Opbaring (thuis of in een uitvaartcentrum), rouwvervoer, rouwkaart/online bericht.
- Ceremonie (formeel of informeel), sprekers, muziek, fotopresentatie, bloemen, condoleance/borrel.
- Vraag altijd om een heldere kostenopgave met opties: “basis”, “gemiddeld”, “uitgebreid”.
5) Geld, oplichting & bescherming (heel belangrijk in week 1)
Juist nu ben je kwetsbaar. Dit helpt je schade voorkomen.
- Banken eerst: informeer de bank(en) en vraag wat zij nodig hebben. Laat je uitleggen wat er gebeurt met rekeningen, incasso’s en eventuele gezamenlijke rekeningen.
- Incasso’s bewaken: maak een lijst van automatische afschrijvingen (huur/hypotheek, energie, telefoon, streaming, verzekeringen).
- Wees alert op “spoedfacturen”: oplichters misbruiken overlijdensberichten. Betaal niets onder druk. Vraag altijd om schriftelijke specificatie.
- Postveiligheid: post in gedeelde portieken/flatbrievenbussen is kwetsbaar. Haal post dagelijks weg en bewaar het veilig.
- Woning-leegstand & verzekering: als een woning (deels) leeg komt te staan, kan een verzekeraar voorwaarden stellen. Bel de verzekeraar en vraag wat je moet doen.
6) Digitale zaken (DigiD, iDEAL, 2FA, sociale media)
Dit onderdeel wordt vaak vergeten — maar voorkomt veel gedoe en risico.
- Telefoon en e-mail veilig: als je toegang hebt, zet belangrijke accounts op “beveiligd” (sterk wachtwoord, 2FA) zodat niemand misbruik maakt.
- DigiD & overheid: veel communicatie loopt digitaal. Verzamel in elk geval: BSN/ID, correspondentie van Belastingdienst, toeslagen, gemeentelijke post. (Toegang regelen kan complex zijn — zet dit op je “week 2–6” lijst als het nu te veel is.)
- Internetbankieren/iDEAL: behandel TAN-codes/scanapps als contant geld. Deel nooit codes. Let op phishing/sms’jes.
- Sociale media: overweeg een tijdelijke “herdenkingsstatus” of beheerinstellingen. Leg vast wie dit regelt.
- Cloud/foto’s: maak (als je erbij kunt) een back-up van foto’s/video’s en belangrijke bestanden.
7) Instanties en organisaties informeren (wat meestal níet automatisch gaat)
Veel overheid loopt via BRP, maar deze moet je vaak zelf regelen.
Vaak zelf te informeren
- Bank(en), hypotheekverstrekker, creditcards
- Verzekeraars (inboedel/opstal, auto, aansprakelijkheid, reis, zorg, leven)
- Werkgever, pensioenfonds(en), eventuele uitkeringsinstanties
- Energie, water, internet/telefoon
- Abonnementen en lidmaatschappen
- Verhuurder of woningcorporatie (bij huurwoning)
- RDW/autozaken (als er een voertuig is)
8) Kosten (realistisch en transparant)
Bedragen verschillen per gemeente, locatie en wensen — maar een richtlijn helpt.
- Crematie (gemiddeld): vaak grofweg € 6.500 – € 9.000 (basis tot gemiddeld).
- Begrafenis (gemiddeld): vaak grofweg € 8.000 – € 11.000+ (door grafkosten/grafrechten en locatieverschillen).
- Grote variabelen: grafrechten, locatie/zaalhuur, catering, rouwvervoer, kist/urn, bloemen, drukwerk, muziek, extra tijd/extra wensen.
- Uitvaartverzekering: check of er een polis is (natura/kapitaal) en wat er wel/niet wordt vergoed. Soms dekt het minder dan je verwacht door prijsstijgingen.
- Notaris & nalatenschap: kosten hangen af van complexiteit (testament, verklaring van erfrecht, verdeling). Vraag vooraf om een duidelijke indicatie.
9) Eerste nalatenschapszaken (zonder te verdwalen)
Begin met overzicht, niet met ingewikkelde besluiten.
- Testament check: via het Centraal Testamentenregister (CTR) kun je nagaan of er een testament is en bij welke notaris.
- Maak een inventaris: bezittingen, schulden, lopende rekeningen, contracten, verzekeringen, abonnementen.
- Bewaar bewijs: facturen, bankafschriften, correspondentie en belangrijke e-mails in één map (digitaal of papier).
- Wees voorzichtig met “zuiver aanvaarden” als je niet zeker weet of er schulden zijn. Bij twijfel: eerst advies inwinnen.
- Notaris/juridisch hulp: vaak zinvol bij meerdere erfgenamen, onduidelijke schulden, een eigen bedrijf, buitenlandse bezittingen, of conflicten.
10) Nood- en steuncontacten (Nederland)
Voor directe veiligheid, crisis of extra steun.
- 112 — spoed / direct gevaar.
- 113 — zelfmoordpreventie (bellen of chatten als het mentaal niet gaat).
- Huisarts / huisartsenpost — medische vragen, overlijden thuis (verwacht), of als je niet weet wat te doen (huisartsenpost is regionaal).
- Slachtofferhulp Nederland — ondersteuning na ingrijpende gebeurtenissen (ook voor nabestaanden, getuigen, en bij traumatische situaties).
11) Veelgestelde vragen (kort en helder)
Hoeveel overlijdensakten moet ik aanvragen?
Vaak meerdere. Banken, verzekeraars en pensioeninstanties vragen er regelmatig om. Later kan het vaak nog, maar dat kost extra tijd.
Is een uitvaartondernemer verplicht?
Nee. Maar veel mensen kiezen toch voor begeleiding omdat er veel administratie, logistiek en keuzes tegelijk komen.
Wat als er onderzoek plaatsvindt?
Dan kan de aangifte en uitvaart worden vertraagd. Vraag wat al wel kan worden voorbereid en wat eerst toestemming/uitslag nodig heeft.
Wat is het grootste “spijt”-punt achteraf?
Te snel ja zeggen tegen kosten of digitale verzoeken. Neem bij geld en accounts altijd een moment pauze, vraag om schriftelijke uitleg, en betrek iemand die helder kan meedenken.