Nederlandse juridische gids
Nalatenschap, executeur, schulden & erfbelasting in Nederland
Deze pagina legt de belangrijkste juridische stappen uit na een overlijden in Nederland: wat de nalatenschap is, wat een executeur of vereffenaar doet, wanneer je een verklaring van erfrecht nodig hebt, hoe schulden worden afgehandeld, wat er gebeurt met gezamenlijk bezit (bijv. huwelijk/partnerschap), en wanneer erfbelasting kan gelden. Ook behandelen we: het testament vinden, overlijden zonder testament (wettelijke verdeling), het aanvechten van een testament, en planningsthema’s zoals een levenstestament, wilsverklaringen, digitale nalatenschap en huisdieren.
Korte juridische samenvatting (Nederland)
In Nederland bestaat de nalatenschap uit alles wat iemand bezat én verschuldigd was. Eerst moet je inventariseren wat er is (bezit en schulden). Schulden, kosten en eventuele belasting worden in beginsel vanuit de nalatenschap betaald. Pas daarna wordt het resterende vermogen verdeeld volgens het testament of, als er geen (geldig) testament is, volgens de wettelijke regels. In de praktijk vragen banken, hypotheekverstrekkers en het Kadaster vaak om een verklaring van erfrecht of andere bewijsstukken voordat je rekeningen, beleggingen of vastgoed kunt overdragen.
Regels en uitkomsten zijn afhankelijk van omstandigheden (bijv. huwelijkse voorwaarden, samenlevingscontract, kinderen, schulden, bedrijf, vermogen in het buitenland). Bij twijfel: laat je vroeg adviseren.
Begrippen
Heldere definities om het Nederlandse erfrecht beter te begrijpen.
Nalatenschap: alles wat iemand bezat en verschuldigd was op het moment van overlijden. Denk aan geld, bankrekeningen, beleggingen, een woning, inboedel en ook schulden zoals een hypotheek, leningen, belastingschulden of creditcards.
Erfgenaam: iemand die (een deel van) de nalatenschap ontvangt op basis van een testament of de wet.
Executeur: de persoon die in een testament kan zijn aangewezen om (delen van) de nalatenschap af te wikkelen.
Vereffenaar: iemand die de nalatenschap afwikkelt wanneer er (mogelijke) schulden zijn en de situatie om formele vereffening vraagt (bijvoorbeeld bij beneficiaire aanvaarding of complexe schulden).
Verklaring van erfrecht: notariële verklaring die vaak dient als bewijs wie bevoegd is om namens de erfgenamen te handelen. Banken en andere partijen vragen hier regelmatig om.
Beneficiair aanvaarden: aanvaarden met beperkte aansprakelijkheid: je voorkomt dat je privé moet bijbetalen voor schulden boven de waarde van de nalatenschap (mits zorgvuldig gehandeld).
Verwerpen: de erfenis niet accepteren (je erft dan niets, maar ook geen schulden).
Executeur & vereffenaar
Wie de nalatenschap afwikkelt, wat zij doen, en wanneer professionele hulp verstandig is.
De afwikkeling van een nalatenschap kan door erfgenamen zelf gebeuren, maar in de praktijk is er vaak een notaris betrokken — vooral als er vastgoed is, meerdere erfgenamen, of onduidelijkheid over bevoegdheden. Als een executeur is benoemd, kan die bepaalde taken op zich nemen. Bij (mogelijke) schulden kan formele vereffening nodig zijn.
Veelvoorkomende verantwoordelijkheden
Als je niet wilt of kunt optreden
Als je als executeur bent benoemd en niet wilt handelen, zijn er routes om niet (of beperkt) op te treden, maar doe niets “op eigen houtje” als schulden mogelijk zijn. Het is vaak verstandig eerst juridisch advies in te winnen — vooral om te voorkomen dat je onbedoeld verantwoordelijkheid op je neemt.
Wat valt onder de nalatenschap?
Wat kan erin zitten, en wat er doorgaans eerst moet gebeuren voordat je kunt verdelen.
De nalatenschap kan omvatten
Schulden en kosten gaan voor
Schulden, openstaande rekeningen, lopende verplichtingen en afwikkelkosten moeten in de regel eerst worden betaald vanuit de nalatenschap. Daarna pas verdeel je wat overblijft. Als schulden onduidelijk zijn: wees extra voorzichtig met uitkeren of spullen verdelen.
Instanties informeren in Nederland
Een praktische checklist van partijen die je vaak moet benaderen.
Welke instanties je moet informeren hangt af van de situatie van de overledene (werk, uitkeringen, pensioen, woning, auto, bedrijf, schulden). Begin met partijen die direct geld, eigendom of verplichtingen raken.
Overheid en registraties (voorbeelden)
Financiële partijen (voorbeelden)
Tip: vraag welke bewijsstukken ze nodig hebben (overlijdensakte, verklaring van erfrecht, ID’s). Dit voorkomt herhaalwerk.
Wat gebeurt er met schulden na overlijden in Nederland?
Hoe schulden worden betaald, wanneer familie aansprakelijk is en wat te doen bij onzekerheid.
Wie betaalt de schuld?
Schulden worden in principe betaald uit de nalatenschap. Erfgenamen zijn niet automatisch privé aansprakelijk, tenzij zij de erfenis zuiver aanvaarden of al afzonderlijk juridisch verbonden zijn aan een schuld (bijvoorbeeld als medeschuldenaar of borg).
Beneficiair aanvaarden (waarom dit vaak verstandig is)
Als je niet zeker weet of er (veel) schulden zijn, kan beneficiair aanvaarden bescherming bieden: je probeert te voorkomen dat je privé moet bijbetalen boven de waarde van de nalatenschap. Dit vraagt wel om zorgvuldig handelen en goede administratie.
Als de nalatenschap onvoldoende is (negatieve nalatenschap)
Als schulden en kosten hoger zijn dan de bezittingen, kan de nalatenschap “negatief” zijn. Ga dan niet zomaar uitkeren of spullen verdelen. In zulke gevallen is het vaak verstandig snel professioneel advies te nemen.
Gezamenlijke schulden en gedeelde rekeningen
Waarom haast riskant is
Te vroeg verdelen kan problemen geven als er later nog schuldeisers opduiken. Wacht tot je een duidelijk beeld hebt van schulden, kosten en belasting, en bewaar bewijsstukken.
Gezamenlijke rekeningen & gezamenlijk vermogen
Wat er vaak gebeurt bij gezamenlijke bezittingen, en wanneer je alsnog bewijsstukken nodig hebt.
Gezamenlijke bankrekeningen
Banken hanteren eigen procedures na een overlijden. Soms kunnen (delen van) rekeningen tijdelijk worden beperkt totdat duidelijk is wie bevoegd is. Vaak vragen banken om een overlijdensakte en in veel gevallen om een verklaring van erfrecht.
Huwelijk/partnerschap en vermogensregimes
Wat “van de partner” is en wat tot de nalatenschap behoort, hangt af van de juridische relatie (huwelijk, geregistreerd partnerschap, samenlevingscontract) en afspraken zoals huwelijkse voorwaarden. Een deel kan buiten de nalatenschap vallen; het aandeel van de overledene komt in de nalatenschap.
Bij onduidelijkheid: laat de eigendomssituatie controleren, vooral bij een woning en zakelijke belangen.
Hypotheek en verkoop van een geërfde woning
Wat er speelt als er een hypotheek loopt op een geërfde woning.
Bij een geërfde woning met hypotheek verwacht de hypotheekverstrekker doorgaans dat de hypotheek wordt doorbetaald, overgenomen (als dat kan), herfinancierd of afgelost. Wat mogelijk is hangt af van de bank, de erfgenamen en de situatie van de nalatenschap.
Als de erfgenamen willen verkopen
Voor verkoop is vaak duidelijk bewijs nodig van wie bevoegd is (bijvoorbeeld via notaris/verklaring van erfrecht) en moeten de eigendomsrechten correct worden overgedragen. De hypotheek wordt meestal afgelost uit de verkoopopbrengst. Kijk ook of er een overlijdensrisicoverzekering bestaat die (een deel van) de hypotheek dekt.
Kleine of lage nalatenschappen
Wanneer je soms zonder volledig traject toch iets geregeld krijgt.
Sommige instellingen kunnen bij lage bedragen of in specifieke situaties beperkt meewerken zonder een volledig documententraject, maar regels verschillen per bank/instelling. Vraag expliciet: welke drempels gelden, wat wordt vrijgegeven en welke documenten zijn vereist.
Let op: bij vastgoed en grotere vermogens is formeel bewijs vrijwel altijd nodig.
Afwikkeling in Nederland: verklaring van erfrecht en bevoegdheid
Wat de ‘praktische’ Nederlandse equivalent is van probate en wanneer je welke documenten nodig hebt.
Wat is de verklaring van erfrecht?
De verklaring van erfrecht is een notariële verklaring die vaak wordt gebruikt om te bewijzen wie de erfgenamen zijn en wie namens hen mag handelen (bijv. tegenover een bank). Niet elke situatie vereist hetzelfde document, maar in de praktijk vragen banken en andere partijen hier vaak om bij rekeningen, beleggingen en leningen.
Wanneer heb je het (vaak) nodig?
Wat gebeurt er na ‘bevoegdheidsbewijs’?
Erfbelasting in Nederland
Wat het is, wanneer het kan gelden, wie betaalt en waarom timing belangrijk is.
Wat is erfbelasting?
Erfbelasting is belasting die erfgenamen mogelijk betalen over wat zij uit de nalatenschap ontvangen. Of en hoeveel erfbelasting je betaalt hangt af van de waarde en de relatie tot de overledene (vrijstellingen en tarieven verschillen).
Wie betaalt?
Erfgenamen zijn doorgaans zelf belastingplichtig over hun verkrijging. In de praktijk worden aangifte en betaling vaak georganiseerd met hulp van een notaris of adviseur, vooral bij grotere of complexe nalatenschappen.
Vrijstellingen en uitzonderingen (algemene categorieën)
Drempels, tarieven en formulieren kunnen wijzigen. Gebruik de aparte NL-erfbelastingpagina voor stap-voor-stap informatie.
Schenkingen vóór overlijden (en wanneer ze relevant zijn)
Wat als schenking kan meetellen en waarom bewijs belangrijk is.
Schenkingen kunnen invloed hebben op belasting, verdeling en familiegeschillen. In Nederland kan het ook spelen bij discussies over “voorschot op de erfenis” of bij het beoordelen van fairness tussen erfgenamen.
Wat kan als schenking tellen?
Praktische tip
Bewaar bewijs van grote schenkingen (datum, bedrag, reden, eventuele afspraken). Dat voorkomt misverstanden en helpt bij afwikkeling en belasting.
Het testament vinden
Waar het vaak ligt en wat je als eerste checkt.
Als er geen testament is: wettelijke verdeling
Wat ‘zonder testament’ vaak betekent en waarom het soms complex wordt.
Als er geen (geldig) testament is, geldt het wettelijk erfrecht. In veel situaties erven partner en kinderen volgens wettelijke regels. Welke uitkomst precies geldt hangt af van gezinssituatie en juridische relatie (bijv. huwelijk, geregistreerd partnerschap, samenwonend).
Veelvoorkomende problemen zonder testament
Testament aanvechten (en geschillen)
Wanneer je een testament kunt betwisten, wat de eerste stappen zijn en wat vaak misgaat.
De meeste nalatenschappen worden zonder conflict verdeeld, maar soms ontstaan geschillen. “Het voelt oneerlijk” is meestal niet genoeg op zichzelf: er moeten juridische gronden zijn.
Veelvoorkomende redenen voor betwisting
Legitieme portie (kinderen) — belangrijk concept
In Nederland kan een kind in bepaalde situaties aanspraak maken op de legitieme portie (een geldvordering), ook als het kind is onterfd. De exacte voorwaarden en berekening zijn situatie-afhankelijk. Bij een mogelijke claim is specialistisch advies verstandig.
Wat je eerst kunt doen
Notaris/advocaat: complexe nalatenschappen en typische situaties
Wanneer zelf doen realistisch is en wanneer professionele hulp risico verlaagt.
Bij een eenvoudige nalatenschap met eensgezinde familie lukt afwikkeling vaak met hulp van een notaris. Bij schulden, vastgoed, conflicten, of internationale aspecten is professionele begeleiding vaak de veiligste route.
Situaties die vaak ‘complex’ zijn
Hoe kosten meestal worden betaald
Kosten voor notaris/advies worden vaak betaald uit de nalatenschap (als middelen beschikbaar zijn). Soms betaalt iemand tijdelijk voor en wordt later verrekend. Leg afspraken schriftelijk vast.
Legaten (giften in een testament)
Wat een legaat is, soorten legaten en wanneer het mis kan gaan.
Een legaat is een specifieke gift uit een testament aan een persoon of organisatie, zoals een geldbedrag, een schilderij, sieraden of een specifiek object.
Veelvoorkomende vormen
Wanneer legaten kunnen mislukken
Huisdieren
Wat er gebeurt met huisdieren na overlijden en hoe je dit beter kunt regelen.
Voor huisdieren is er niet automatisch een vaste wettelijke “opvolger”. Het helpt enorm om vooraf met iemand af te spreken wie het dier opvangt en om wensen en routines vast te leggen.
Praktische stappen
Planning: levenstestament & wilsverklaringen
Documenten die nabestaanden kunnen helpen en onzekerheid verminderen.
Levenstestament (volmacht bij leven)
Een levenstestament wordt vaak gebruikt om iemand te machtigen om zaken te regelen als je dat zelf niet meer kunt (financiën, bankzaken, soms medische/organisatorische wensen). Dit wordt in Nederland vaak via de notaris vastgelegd.
Wilsverklaringen (medische wensen)
Denk aan een behandelverbod, reanimatiewens of andere medische voorkeuren. Effect en toepasbaarheid hangen af van de situatie en zorgcontext. Deel kopieën met de juiste mensen (huisarts, familie).
Digitale nalatenschap
Accounts, foto’s, abonnementen, beloningen en crypto.
Een digitale nalatenschap kan bestaan uit e-mail, sociale media, foto’s/video’s, cloudopslag, online betaaldiensten, abonnementen, domeinnamen, spaar-/loyaltypunten en cryptocurrencies. Dienstverleners hebben vaak strikte toegangregels, zelfs voor erfgenamen.
Praktische stappen
Veelgestelde vragen (Nederland)
Erf ik automatisch schulden in Nederland?
Schulden horen bij de nalatenschap. Je privé-aansprakelijkheid hangt af van je keuze: zuiver aanvaarden kan risico geven als er onbekende schulden zijn. Beneficiair aanvaarden kan bescherming bieden, en verwerpen betekent dat je niets erft (ook geen schulden).
Wanneer heb ik een verklaring van erfrecht nodig?
Vaak wanneer een bank, hypotheekverstrekker, beleggingspartij of andere instelling bewijs wil wie bevoegd is om namens de erfgenamen te handelen. Vooral bij grotere saldi, meerdere erfgenamen of vastgoed wordt dit veel gevraagd.
Wat als de nalatenschap negatief is?
Ga dan niet verdelen of uitkeren voordat je duidelijkheid hebt. In een negatieve nalatenschap kunnen specifieke stappen nodig zijn (verevening/advies). Vraag in zulke situaties vroeg professioneel hulp.
Wat als we het testament niet kunnen vinden?
Begin bij thuisadministratie en notariële correspondentie. Als je weet (of vermoedt) dat een notaris het testament opstelde, neem contact op met die praktijk en vraag welke documenten zij nodig hebben om te helpen.
Kan ik een testament aanvechten omdat het oneerlijk voelt?
Alleen ‘oneerlijk’ is meestal niet genoeg. Betwisting draait vaak om geldigheid, wilsbekwaamheid, ongepaste beïnvloeding of interpretatie. Daarnaast kan de legitieme portie voor kinderen in sommige situaties een rol spelen. Neem specialistisch advies voordat je stappen zet.
Juridische kennisgeving
Deze pagina bevat algemene juridische informatie voor Nederland en is geen juridisch advies. Regels en uitkomsten hangen af van de feiten en documenten, en termijnen kunnen belangrijk zijn. Bij twijfel, een complexe nalatenschap, schulden, vastgoed, of een conflict: overweeg contact met een notaris of juridisch specialist.