België — Juridisch (NL)
Erfenis in België: notaris, erfopvolging, schulden & erfbelasting
Dit is een diepgaande, praktische gids voor de belangrijkste juridische stappen na een overlijden in België. Je vindt hier uitleg over erfopvolging, het attest of de akte van erfopvolging (cruciaal voor banken), het opzoeken van een testament via het CRT, de aangifte van nalatenschap (met deadlines), het omgaan met schulden, en hoe erfbelasting verschilt per Gewest (Vlaanderen, Brussel, Wallonië). Ook internationale situaties, digitale activa en conflict-scenario’s komen aan bod.
Snelle juridische samenvatting (België)
In België draait een nalatenschap in de praktijk om drie “assen”: (1) bewijzen wie bevoegd is (erfgenamen / vertegenwoordiging), (2) inventariseren (bezittingen én schulden), en (3) fiscale verplichtingen (aangifte nalatenschap + erfbelasting).
Banken blokkeren vaak (een deel van) rekeningen zodra ze van het overlijden op de hoogte zijn. Meestal is een attest van erfopvolging (via SPF Financiën, enkel bij “eenvoudige” situaties) of een akte van erfopvolging (via notaris, bij complexiteit) nodig om verder te kunnen.
De aangifte van nalatenschap moet doorgaans binnen 4 maanden na een overlijden in België worden ingediend (langer bij overlijden in het buitenland). Wacht niet “tot alles perfect is”: start inventaris en begeleiding vroeg.
Tip: Als er vastgoed, een huwelijkscontract, kinderen uit een vorige relatie, een testament, of schulden zijn, is een notaris bijna altijd de snelste weg naar zekerheid.
Op deze pagina
- Snelle juridische samenvatting (België)
- Eerste 48 uur tot 30 dagen: waar start je?
- Notaris in België: wanneer (bijna) onmisbaar?
- Attest vs akte van erfopvolging (bankrekeningen vrijmaken)
- Testament zoeken: Centraal Register van Testamenten (CRT)
- Aangifte van nalatenschap: waar, hoe en deadlines (4/5/6 maanden)
- Wat gebeurt er met schulden, leningen en facturen?
- Banken, verzekeringen, pensioenen en lopende contracten
- Gezinswoning, vruchtgebruik en partnerrechten (huwelijk vs samenwonen)
- Erfbelasting / successierechten per Gewest (Vlaanderen/Brussel/Wallonië)
- Onverdeeldheid en verdeling: verkopen, overnemen of blijven delen
- Internationale nalatenschap: EU/buitenland en dubbele administratie
- Testament betwisten & familiale conflicten: wat kan, wat helpt?
- Vooruit plannen: schenkingen, (familiale) afspraken, digitaal, huisdieren
- FAQ
- Juridische disclaimer
Eerste 48 uur tot 30 dagen: waar start je?
Binnen 48 uur
- Vraag meerdere kopieën van de overlijdensakte (je hebt ze vaak op meerdere plekken nodig).
- Breng basisadministratie op orde: identiteitsgegevens, adressen, contactpersonen, sleutelbeheer.
- Beveilig de woning (verzekering, ramen/deuren, waardevolle spullen, post).
- Maak een lijst van urgente uitgaven (uitvaart, zorgkosten, vaste lasten).
Binnen 7–30 dagen
- Contacteer banken: vraag hun exacte procedure + documentlijst (blokkering, betalingen, saldi).
- Start erfopvolging: attest (SPF) of akte (notaris).
- Laat een notaris checken of er een testament is via CRT.
- Begin met de aangifte nalatenschap (deadline is snel).
Belangrijk: vermijd “snelle oplossingen” zoals eigen geld gebruiken om allerlei facturen te betalen zonder duidelijk kader. Het kan later discussies of ongelijkheid veroorzaken tussen erfgenamen. Bewaar altijd bewijs en overleg bij twijfel met een notaris.
Notaris in België: wanneer (bijna) onmisbaar?
In België is de notaris vaak de “motor” van de nalatenschap: hij/zij stelt akten op, structureert de verdeling en helpt om fiscale fouten te vermijden. In eenvoudige dossiers kan je soms zonder notaris, maar zodra er complexiteit is, wordt het meestal sneller en veiliger mét notaris.
Notaris bijna altijd aangewezen
- Vastgoed (gezinswoning, appartement, grond) of vastgoed in het buitenland
- Testament, schenkingen, familiale afspraken, bijzondere clausules
- Huwelijkscontract / stelsel (gemeenschap, scheiding, etc.)
- Kinderen uit meerdere relaties / samengestelde gezinnen
- Schulden, mogelijk “negatieve” nalatenschap
- Risico op conflict of wantrouwen
Soms eenvoudiger (maar blijf kritisch)
- Geen vastgoed
- Beperkte activa, duidelijke erfgenamen, geen testament
- Geen schuldenproblemen
- Iedereen akkoord en documentatie is compleet
Zelfs dan: de aangifte nalatenschap moet correct zijn. Eén ontbrekend element kan leiden tot bijkomende vragen, stress en mogelijke boetes.
Informatiebron (algemeen): notaire.be
Attest vs akte van erfopvolging (bankrekeningen vrijmaken)
Om bankrekeningen te deblokkeren en officiële stappen te zetten, moet je meestal aantonen wie de erfgenamen zijn. In België gebeurt dat via: een attest van erfopvolging (SPF Financiën, enkel bij eenvoudige situaties) of een akte van erfopvolging (notaris, bij complexiteit).
Attest van erfopvolging (SPF Financiën)
- Meestal gratis, via de dienst die hiervoor bevoegd is.
- Alleen mogelijk als de situatie “zonder bijzonderheden” is.
- Kan voldoende zijn voor sommige bank- en administratieve stappen.
Officieel portaal: SPF Financiën
Akte van erfopvolging (notaris)
- Notariële akte (meestal kosten).
- Vaak vereist bij testament, huwelijkscontract, meerdere erfgenamen, complex vermogen, enz.
- Maakt communicatie met banken/verzekeraars doorgaans vlotter.
Praktisch: vraag aan de bank welk document zij exact vragen en voor welke handelingen (overboekingen, opvraging saldi, betaling facturen, afsluiten rekeningen).
Wat je altijd best opvraagt
- Saldo’s en producten op datum van overlijden (rekeningen, beleggingen)
- Overzicht van automatische domiciliëringen
- Eventuele kluizen: procedure voor opening/inventaris
Testament zoeken: Centraal Register van Testamenten (CRT)
In België kan een notaris nagaan of er een testament is geregistreerd via het Centraal Register van Testamenten (CRT). Het register bevat doorgaans dat er een testament bestaat en bij welke notaris het berust — niet de inhoud.
Praktische aanpak
- Contacteer een notaris met de overlijdensakte.
- Laat CRT raadplegen (zeker bij twijfel of “verhalen” in de familie).
- Vraag ook of er notariële schenkingen/afspraken bekend zijn die impact hebben.
Waarom dit essentieel is
- Een testament kan de verdeling wijzigen (binnen wettelijke grenzen).
- Het kan een executeur/lasthebber of specifieke legaten bevatten.
- Het voorkomt dat je “verkeerd vertrekt” in administratie en verdeling.
Bron (algemeen): notaire.be (testament/CRT info)
Aangifte van nalatenschap: waar, hoe en deadlines (4/5/6 maanden)
De aangifte van nalatenschap is het fiscale document waarmee de bevoegde overheid de erfbelasting/successierechten berekent. De bevoegde administratie hangt af van het Gewest (woonplaats/fiscaal domiciliëring van de overledene in de relevante periode).
Deadlines (praktische vuistregel)
- 4 maanden als het overlijden in België plaatsvond
- 5 maanden bij overlijden in een ander Europees land
- 6 maanden bij overlijden buiten Europa
Ook als nog niet alles 100% duidelijk is: start onmiddellijk met inventariseren en verzamel bewijs. Een notaris kan helpen om op tijd correct in te dienen.
Wat je typisch moet verzamelen
- Identiteit erfgenamen, gezins- en huwelijksstatus, samenwoonvorm
- Overzicht bankrekeningen, beleggingen, pensioenspaarproducten, eventuele kluizen
- Vastgoed (akten, kadastrale gegevens, leninginfo, schatting/waarde)
- Voertuigen, waardevolle roerende goederen (indien relevant)
- Schulden: leningen, belastingen, facturen, zorgkosten
- Contracten/verzekeringen (levensverzekering, schuldsaldoverzekering)
Wat gebeurt er met schulden, leningen en facturen?
Een overlijden maakt schulden niet “onzichtbaar”. De kernvraag is: wat behoort tot de nalatenschap, wat is een gezamenlijke schuld (bv. co-lening), en wat is gedekt door verzekering (bv. schuldsaldoverzekering)?
Veelvoorkomende schulden
- Hypotheek / woonkrediet
- Persoonlijke leningen, kredietkaarten
- Belastingen en openstaande aanslagen
- Zorg- en verblijfskosten (ziekenhuis, woonzorg)
- Huur, energie, telecom, abonnementen
Wat je best meteen doet
- Vraag officiële saldi/afrekeningen bij bank/crediteur.
- Check verzekeringen (levensverzekering, schuldsaldo).
- Betaal niet “blind” — werk met bewijs en duidelijke afspraken.
- Bij twijfel (mogelijk tekort): overleg snel met notaris.
Let op: bepaalde handelingen kunnen later discussie geven (bv. goederen “verdelen”, geld opnemen, verkopen). Als er risico is op conflict of tekort, laat je handelingen eerst kaderen.
Banken, verzekeringen, pensioenen en lopende contracten
Banken
- Vraag de “checklist overlijden” van de bank (documenten, blokkering, betalingen).
- Vraag saldo-overzicht op datum van overlijden (voor aangifte nalatenschap).
- Gezamenlijke rekeningen: vraag de bank om uitleg over blokkering en gebruik (kan verschillen per situatie).
Verzekeringen & pensioenen
- Levensverzekering: kijk naar begunstigden, polisvoorwaarden en uitbetaling.
- Schuldsaldoverzekering: kan een woonkrediet (deels) aflossen.
- Overlevingspensioen / uitkeringen: hangt af van statuut (gehuwd/wettelijk samenwonend) en voorwaarden.
Voor administratieve uitkeringen en officiële instanties: Administraties & uitkeringen (België).
Contracten & abonnementen
Maak een lijst van alle lopende contracten (energie, telecom, streaming, lidmaatschappen, huur). Zeg op of zet over waar passend, maar documenteer beslissingen (zeker bij meerdere erfgenamen).
Gezinswoning, vruchtgebruik en partnerrechten (huwelijk vs samenwonen)
België kent sterke beschermingsmechanismen voor de langstlevende echtgenoot en vaak ook voor de wettelijk samenwonende partner, vooral rond de gezinswoning en het vruchtgebruik. De exacte rechten hangen af van: huwelijksstelsel, aanwezigheid van kinderen, (samengestelde) familiecontext en eventuele testamentaire bepalingen.
Huwelijk
- Rechten kunnen ruim zijn (vaak vruchtgebruik op (deel van) nalatenschap).
- Huwelijkscontract en stelsel beïnvloeden wat “van wie” is vóór de erfenis begint.
Samenwonen
- Wettelijk samenwonen: vaak bepaalde rechten (maar minder dan huwelijk).
- Feitelijk samenwonen: doorgaans géén automatische erfrechten → testament is cruciaal.
Praktische realiteit: discussies ontstaan vaak rond “wie mag blijven wonen”, “wie betaalt de kosten”, en “moet er verkocht worden”. Laat dit snel structureren om escalatie te voorkomen.
Erfbelasting / successierechten per Gewest (Vlaanderen/Brussel/Wallonië)
In België zijn successierechten/erfbelasting regionaal geregeld. De tarieven en vrijstellingen verschillen dus tussen Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Bovendien hangen tarieven sterk af van de verwantschap (partner/kinderen vs verdere familie vs derden).
Wat je zeker moet weten
- Het Gewest van toepassing is gekoppeld aan de relevante fiscale woonplaats van de overledene.
- Tarieven zijn doorgaans progressief in schijven (lager in rechte lijn/partners, hoger voor derden).
- De gezinswoning kan in sommige situaties gunstregimes kennen voor partner/wettelijk samenwonenden.
Waar check je de juiste tarieven?
Omdat regionale regels kunnen wijzigen: gebruik altijd een actuele officiële bron of je notaris voor de definitieve berekening.
Onverdeeldheid en verdeling: verkopen, overnemen of blijven delen
Tot de nalatenschap verdeeld is, zitten erfgenamen vaak in onverdeeldheid (bv. samen eigenaar van een woning of rekening). Onverdeeldheid “blijft hangen” is een klassiek conflict-risico.
3 praktische routes
- Verkopen en verdelen (meest duidelijk, vaak minste frictie).
- Overnemen: één erfgenaam koopt anderen uit (financiering + waardering belangrijk).
- Behouden in onverdeeldheid: alleen doen met heldere afspraken (kosten, gebruik, exit-plan).
Afspraken die je best vastlegt
- Wie betaalt belastingen/verzekering/onderhoud?
- Wie woont er, en is er een gebruiksvergoeding?
- Wanneer herbekijken we verkoop of uitkoop?
- Hoe beslissen we over werken of verhuur?
Internationale nalatenschap: EU/buitenland en dubbele administratie
Internationale dossiers starten zodra er buitenlandse elementen zijn: residentie in het buitenland, goederen buiten België, erfgenamen in andere landen, of dubbele nationaliteit. Dit kan betekenen: extra documenten (apostille/vertaling), andere termijnen, en mogelijke dubbele fiscaliteit.
Beste praktijk
Neem vroeg contact met een notaris zodra je een internationale link ziet. Dat voorkomt maanden vertraging en vermindert het risico op onvolledige aangifte of gemiste deadlines.
Testament betwisten & familiale conflicten: wat kan, wat helpt?
Conflicten ontstaan vaak door onduidelijkheid (waarden, schulden, gebruik woning) of wantrouwen (druk, manipulatie, “verdwenen” documenten). Begin altijd bij transparantie: inventaris, bewijs, en uitleg.
Eerst proberen
- Notariële toelichting (activa/passiva/verdelsleutel)
- Inventaris met bewijsstukken
- Mediation bij escalatie
Wanneer advocaat?
- Vermoeden van misbruik, fraude, valsheid
- Blokkering van verdeling of ernstige dreiging
- Complexe betwistingen (termijnen kunnen spelen)
Vooruit plannen: schenkingen, (familiale) afspraken, digitaal, huisdieren
Goede planning voorkomt stress en conflict. In België zijn schenkingen, testamenten en bepaalde familiale afspraken vaak het verschil tussen “een dossier dat vastloopt” en “een dossier dat vlot rond is”.
Klassieke tools
- Testament (en veilig beheren/registreren)
- Schenkingen (roerend/onroerend) met correcte fiscaliteit
- Afspraken rond gezinswoning en partnerbescherming
- Duidelijke documentmap (contracten, polissen, eigendomstitels)
Digitaal, crypto & huisdieren
- Maak een lijst van accounts (mail/cloud/socials) en hoe nabestaanden toegang kunnen krijgen.
- Crypto: zonder sleutels/toegang kan het erfdeel verloren zijn. Vermeld bestaan en toegangspad veilig (niet publiek).
- Leg vast wie huisdieren opvangt en hoe kosten worden gedragen.
Crypto (praktische waarschuwing)
Schrijf nooit privésleutels in een “open” document. Werk met een beveiligde opslag (kluis, hardware, notariële bewaring of gecontroleerde instructies) en vermeld enkel dat het bestaat + waar veilig te vinden.
FAQ
Is een notaris verplicht in België?
Niet altijd, maar in de praktijk vrijwel altijd aangewezen zodra er vastgoed, een testament, een huwelijkscontract, schulden of meerdere erfgenamen zijn. Het voorkomt fouten en versnelt banken/fiscale afhandeling.
Hoe snel moet de aangifte van nalatenschap gebeuren?
Als vuistregel: 4 maanden (overlijden in België), 5 maanden (overlijden in Europa), 6 maanden (buiten Europa). Check altijd jouw dossier met notaris/administratie, zeker bij uitzonderingen.
Hoe krijg ik bankrekeningen vrij?
Meestal met een attest van erfopvolging (SPF, eenvoudige situatie) of een akte van erfopvolging (notaris, complexer). Vraag aan de bank exact welke handelingen ze toestaan vóór/na dit document.
Erft mijn partner automatisch?
Bij huwelijk vaak wel (met specifieke rechten). Bij wettelijke samenwoning vaak beperkte rechten. Bij feitelijke samenwoning meestal niet automatisch — dan is planning (bv. testament) essentieel.
Juridische disclaimer
Deze pagina geeft algemene informatie over nalatenschappen in België en is geen persoonlijk juridisch advies. Belgische regels verschillen per Gewest (Vlaanderen/Brussel/Wallonië) en per gezinssituatie (huwelijk/samenwonen, huwelijksstelsel, kinderen, testament, internationale elementen). Raadpleeg bij twijfel of complexiteit altijd een notaris of juridisch professional.