Wat te doen na een overlijden (België)
Als je nu midden in een verlies zit: focus op het noodzakelijke voor de komende uren. De rest komt stap voor stap. Deze checklist is gemaakt voor België (Brussel / Wallonië / Vlaanderen): details kunnen per gemeente verschillen, maar de kern van de stappen is dezelfde.
Dringend (België)
Noodnummers
- 112 — noodnummer (ambulance, brandweer, politie)
- 101 — politie (dringende hulp)
- 100 — ambulance/brandweer (vaak doorgeschakeld naar 112)
- 1733 — huisarts van wacht (dringend, niet levensbedreigend)
Luisterlijn / mentale steun (als je je overspoeld voelt)
- 1813 — Zelfmoordlijn (24/7)
- 106 — Tele-Onthaal (algemene luisterlijn)
- 1712 — hulplijn bij geweld/misbruik (doorverwijzing)
Snelle wegwijzers: de timeline België
Om het geheel te zien zonder je overweldigd te voelen.
- Uur 0–6: medische vaststelling + overlijdensattest (arts/instelling)
- Dag 1–2: aangifte bij de gemeente (Burgerlijke Stand) → akte van overlijden + toestemming voor begraving/crematie
- Dag 1–3: uitvaartondernemer kiezen + basiskeuzes (vorm, datum, plaats)
- Week 1: prioritaire meldingen (bank, werkgever, verzekeringen, mutualiteit)
- Binnen 4 maanden: aangifte nalatenschap (als overlijden in België)
1) De eerste uren: de plaats van overlijden bepaalt veel
Eerst veiligheid en duidelijkheid — daarna de medische vaststelling.
- Thuis (verwacht overlijden): bel de huisarts of huisarts van wacht voor de vaststelling en het overlijdensattest.
- Thuis (plots, gewelddadig of verdacht): bel meteen 112. Politie/parket kunnen tussenkomen, wat timing en procedure beïnvloedt.
- Ziekenhuis / woonzorgcentrum: de instelling regelt de medische vaststelling en legt de volgende stappen uit (mortuarium, documenten, afhaling, enz.).
- Openbare plaats: hulpdiensten/autoriteiten coördineren (vaststelling, eventuele onderzoekstappen, vervoer).
Tijdens het wachten (arts / uitvaartondernemer): praktische mini-checklist
- Beveilig de woning: sleutels, deuren/ramen, waardevolle spullen, wagen, gevoelige papieren.
- Brievenbus: dagelijks leegmaken (minder kans op fraude/identiteitsmisbruik).
- Huisdieren: tijdelijke opvang regelen.
- Medicatie: veilig opbergen (zeker sterke pijnstillers/slaapmiddelen).
- Zichtbare essentials: identiteitskaart, familieboekje (als aanwezig), bank/verzekeringsinfo, nuttige contactpersonen.
- Een “communicator” aanduiden: iemand die telefoons/berichten opvangt zodat jij kan ademen.
2) Overlijdensattest / medische vaststelling
Nodig voor Burgerlijke Stand, uitvaart, banken en nalatenschap.
In België moet een overlijden door een arts worden vastgesteld, die een overlijdensattest (of vaststelling) opmaakt. Dat document triggert het administratieve traject (gemeente, toelatingen, akte van overlijden, enz.).
- Bij overlijden thuis is het meestal de familie die een arts contacteert.
- Bij bijzondere omstandigheden (twijfel, niet-natuurlijke dood) kan er een onderzoek zijn dat stappen vertraagt.
- Meld een pacemaker/implanteerbare defibrillator: dit kan vóór crematie verwijderd moeten worden.
3) Aangifte bij de gemeente (Burgerlijke Stand) + toelating begraving/crematie
Dit is het administratieve hart in België.
Je doet de aangifte bij de gemeente van de plaats van overlijden (dienst Burgerlijke Stand). De gemeente levert de nodige toelatingen af (o.a. voor begraving of crematie) en maakt de akte van overlijden op.
- Doe de aangifte zo snel mogelijk. In de praktijk geldt vaak een minimale 24 uur na medische vaststelling vóór begraving/crematie (lokale/regionale regels).
- Vaak regelt de uitvaartondernemer aangifte en documenten, maar een nabestaande kan dit ook doen.
- Vraag meerdere uittreksels/kopieën van de akte: bank, verzekeraar, werkgever, mutualiteit, enz.
Meestal gevraagde documenten
- Overlijdensattest van de arts
- Identiteitskaart van de overledene (en soms van de aangever)
- Huwelijksakte/boekje (indien beschikbaar), burgerlijke staat gegevens
- Contactgegevens van een naaste (telefoon + adres)
4) Uitvaartondernemer kiezen + de uitvaart regelen
Je hoeft niet alles vandaag te beslissen — maar enkele keuzes sturen de rest.
In België vereist begraving of crematie gemeentelijke toelating. Een uitvaartondernemer kan coördineren (vervoer, documenten, reservaties, ceremonie, begraafplaats/crematorium, enz.).
Basiskeuzes (zonder paniek)
- Begraving of crematie (bij crematie: urne, columbarium, asverstrooiing, bewaring — volgens lokale regels).
- Ceremonie (religieus of burgerlijk), plaats, muziek, teksten, foto’s, sprekers.
- Vervoer en afscheid (funerarium, thuis, mortuarium).
- Kennisgeving (rouwbrief, bericht, intiem of open afscheid).
5) Wie eerst verwittigen: bank, werkgever, verzekeringen, mutualiteit
Start met wat financiële en administratieve blokkades voorkomt.
Prioriteit A (liefst binnen 48–72 uur)
- Bank(en): meld het overlijden en vraag de procedure (rekeningen, betalingen, facturen uitvaart).
- Werkgever: melden + informeren naar rouwverlof / klein verlet.
- Verzekeringen (leven, schuldsaldo, woning, auto): meld en vraag exacte stukkenlijst.
- Mutualiteit: melden (rechten, gezinsleden ten laste, terugbetalingen).
Prioriteit B (binnen de week)
- Energie/telecom, abonnementen, huur/lasten
- Artsen, thuiszorg, diensten
- School/kinderopvang (indien impact), clubs/verenigingen
6) Digitale bezittingen: wat je best bewaart (week 1)
Eenvoudige regel: bewaar eerst, beslis later.
Veel stappen hangen vandaag af van digitale toegang (bank, verzekeraar, eBox, 2FA). In het begin is het veiliger om te bewaren wat je later nodig hebt — zonder in paniek accounts te sluiten.
- Telefoon: bewaar veilig (2FA/SMS-codes). Vergrendel en beperk toegang.
- Hoofd-e-mail: nodig voor herstel van toegang. Nog niet verwijderen.
- Online bankieren: eerst inventaris maken (rekeningen/IBAN, domiciliëringen), dan pas keuzes.
- Overheidsportalen: noteer wat bestaat (pensioen, financiën, mutualiteit, eBox), procedures check je later.
- Social media: herdenkingsstatus/verwijderen kan later; geen week-1-urgentie.
- Week-1 regel: bewaren (toegang, bewijzen, lijsten), niet wissen, later beslissen.
7) Bescherming tegen fraude (simpel en effectief)
Rouwperiodes zijn een doelwit: beveilig een paar cruciale punten.
- Brievenbus: dagelijks leegmaken; in appartementsgebouwen geen gevoelige info publiek tonen. Overweeg tijdelijke doorzending indien nodig.
- Bank/verzekering: wantrouw wie “snellere uitbetaling” belooft tegen betaling.
- Documenten: deel akte/ID/bankgegevens alleen met gekende instanties (bank, notaris, mutualiteit, verzekeraar).
- Nalatenschap: teken niets onder druk; bij twijfel (schulden/leningen) eerst advies (notaris).
- Digitale toegang: telefoon bewaren voor 2FA, maar goed vergrendelen en beperken wie erbij kan.
8) Verlof en ademruimte: waar je recht op kan hebben
Regels hangen af van statuut/sector, maar er is een gangbaar kader.
In België voorziet rouwverlof / klein verlet doorgaans een aantal dagen afhankelijk van de graad van verwantschap (bv. partner/kind meestal meer; ouder meestal minder). Sectorale regels kunnen gunstiger zijn.
9) Nalatenschap: wat je in gang zet (zonder paniek)
Een notaris is vaak de beste ‘regisseur’ om fouten te vermijden.
- Verzamel: identiteitsgegevens, familieboekje, bankinfo, verzekeringen, eigendommen, belangrijke facturen.
- Zoek: testament, huwelijkscontract, schenkingen, levensverzekeringen.
- Contacteer een notaris: inventaris, attesten, praktische keuzes, afstemming met bank en administratie.
Fiscale termijn (aangifte nalatenschap)
In principe moet de aangifte van nalatenschap gebeuren binnen 4 maanden als het overlijden in België plaatsvond (langer bij overlijden in het buitenland).
10) Bijzondere situaties (zonder oordeel)
Enkele scenario’s die vaak een andere aanpak vragen.
- Geïsoleerde persoon / geen familie gekend: de gemeente kan een minimale regeling opstarten volgens lokale regels (soms via OCMW/CPAS). Vraag expliciet “wat is de procedure in dit geval?”.
- Overlijden in het buitenland / repatriëring: consulaire documenten + transport + gemeente in België. Uitvaartondernemer coördineert vaak.
- Grenssituatie: overlijden in NL/FR/DE maar inwoner België (of omgekeerd) → documenten en termijnen kunnen variëren; notaris helpt om te “borgen”.
- Samengestelde familie / conflict / minderjarigen: vermijd beslissingen onder druk; laat notaris/instanties helder maken wie wat mag doen.
11) Mogelijke steun bij kosten (afhankelijk van situatie)
Er is geen ‘één premie voor iedereen’: het hangt af van status en context.
- Uitvaartvergoeding: in bepaalde gevallen (bv. specifieke pensioenregimes) kan er een vergoeding zijn via de bevoegde pensioendienst.
- Arbeidsongeval / beroepsziekte: specifieke vergoedingen kunnen bestaan.
- Als betalen onmogelijk is: gemeente / OCMW/CPAS kan soms een minimale uitvaart ondersteunen volgens voorwaarden.
Officiële bronnen (België)
Om procedures te checken of het juiste loket te vinden.
- Officiële portaalsite: belgium.be
- FOD Financiën: finance.belgium.be
- mypension: mypension.be
- mygov / eBox: mygov.be
- Jouw gemeente: officiële website (Burgerlijke Stand, openingsuren, afspraken, formulieren)
Veelgestelde vragen (België)
Concrete antwoorden op vaak voorkomende twijfels.
Moet je verplicht via een uitvaartondernemer?
Veel families doen dat omdat het veel vereenvoudigt (vervoer, gemeente, reservaties). Sommige stappen kan je zelf doen, maar volledig zelf organiseren vraagt tijd en kennis van lokale regels.
“Gemeente van overlijden” of “gemeente van woonplaats”?
Aangifte en akte gebeuren meestal via de gemeente van de plaats van overlijden (Burgerlijke Stand). Voor andere zaken (begraafplaats, concessies) kan woonplaats ook een rol spelen, afhankelijk van de situatie.
Hoeveel uittreksels van de overlijdensakte neem je?
Neem “liever te veel dan te weinig”: bank, verzekeraar, werkgever, mutualiteit, providers vragen vaak exemplaren. Sommige nemen kopie, anderen vragen recent uittreksel.
Wat als het overlijden in het buitenland gebeurt (repatriëring)?
Regels en termijnen veranderen (consulaire stukken, transport, toelatingen). Uitvaartondernemers coördineren vaak met lokale autoriteiten, luchtvaart en de gemeente in België.