Κληρονομιά στην Ελλάδα: πρακτικός νομικός οδηγός (διαθήκη, αποδοχή/αποποίηση, ακίνητα, χρέη, τράπεζες & ΑΑΔΕ)

Έγγραφα που αξίζει να συγκεντρώσετε

• Ληξιαρχική πράξη θανάτου (αντίγραφα)
• ΑΦΜ/ταυτότητα θανόντος και κληρονόμων (ό,τι είναι διαθέσιμο)
• Στοιχεία συγγένειας/οικογενειακής κατάστασης (όπου χρειαστούν)
• Τίτλοι ακινήτων, στοιχεία ακινήτων (ΚΑΕΚ όπου υπάρχει), συμβόλαια, μισθωτήρια
• Τραπεζικά στοιχεία: τράπεζες, λογαριασμοί, καταθέσεις, επενδύσεις, κάρτες, θυρίδες
• Δάνεια/οφειλές: συμβάσεις, ενημερώσεις, ειδοποιήσεις, κοινόχρηστα/ΔΕΚΟ
• Ασφάλειες/συντάξεις/εργοδότης: συμβόλαια/βεβαιώσεις/επικοινωνίες

Ασφαλείς κινήσεις

• Φτιάξτε λίστα “τι υπάρχει” και “τι οφείλεται” — καθορίζει αποδοχή vs αποποίηση
• Προστατέψτε ακίνητο/αντικείμενα αξίας και καταγράψτε (φωτογραφίες/λίστα) χωρίς να μοιράσετε
• Ζητήστε από κάθε τράπεζα γραπτή λίστα δικαιολογητικών για κληρονόμους
• Αν υπάρχει ακίνητο ή χρέη: οργανώστε νωρίς ραντεβού με δικηγόρο/συμβολαιογράφο

Τι να αποφύγετε

• Χρήση καρτών/κωδικών του θανόντος ή ανεπίσημες αναλήψεις
• Πώληση/δωρεά/μοίρασμα πριν ξεκαθαρίσει νομικά η εικόνα
• Πληρωμή χρεών από προσωπικά χρήματα χωρίς σαφή νομική βάση

1. 1) Εντοπισμός διαθήκης (αν υπάρχει)

   Ρωτήστε άμεσα για πιθανή διαθήκη (στο σπίτι, σε δικηγόρο/συμβολαιογράφο). Κρατήστε οτιδήποτε βρείτε άθικτο και καταγράψτε πού/πώς βρέθηκε.

2. 2) Χαρτογράφηση περιουσίας και χρεών

   Φτιάξτε πίνακα δύο στηλών: περιουσία (ακίνητα/τραπεζικά/οχήματα/παροχές) και υποχρεώσεις (δάνεια/κάρτες/βάρη/λογαριασμοί/εκκρεμότητες). Αυτό καθορίζει στρατηγική.

3. 3) Κλείδωμα προθεσμιών

   Βάλτε ημερομηνίες για αποποίηση/φορολογικά και ζητήστε επιβεβαίωση από αρμόδιους φορείς/επαγγελματίες όταν υπάρχει αμφιβολία.

4. 4) Απόφαση: αποδοχή, αποποίηση ή ευεργέτημα απογραφής

   Αν υπάρχουν άγνωστα/πιθανά χρέη, συζητήστε το “ευεργέτημα απογραφής” ως εργαλείο περιορισμού κινδύνου (ανάλογα με την υπόθεση).

5. 5) Τράπεζες: διαδικασία κληρονόμων

   Ζητήστε λίστα δικαιολογητικών και χρονοδιάγραμμα: λογαριασμοί, θυρίδες, κοινά, πάγιες, δάνεια/εγγυήσεις. Κρατήστε αρχείο επικοινωνίας.

6. 6) Φορολογικά: ξεκίνημα από gov.gr/ΑΑΔΕ

   Ξεκινήστε από τις επίσημες οδηγίες και χρησιμοποιήστε λογιστή όταν υπάρχει ακίνητο, πολλές εγγραφές ή διεθνές στοιχείο.

7. 7) Ακίνητα: πράξη αποδοχής (όπου απαιτείται)

   Για ακίνητα, συχνά απαιτείται συμβολαιογραφική πράξη αποδοχής/μεταβίβασης δικαιωμάτων, αλλιώς “κολλάει” η αξιοποίηση/πώληση/τακτοποίηση.

8. 8) Καταχώριση/μεταγραφή στο Κτηματολόγιο ή Υποθηκοφυλακείο

   Μετά την πράξη, ακολουθεί καταχώριση. Οι διαδικασίες μπορεί να διαφέρουν ανά περιοχή/στάδιο. Ελέγξτε το Ελληνικό Κτηματολόγιο για οδηγίες.

9. 9) Διανομή/συνιδιοκτησία: συμφωνία για το ακίνητο

   Ορίστε κανόνες χρήσης/εξόδων και αποφασίστε στόχο (πώληση, εξαγορά, διατήρηση). Όσο πιο καθαρά γραπτώς, τόσο λιγότερες συγκρούσεις.

10. 10) Κλείσιμο εκκρεμοτήτων: συμβάσεις, λογαριασμοί, ψηφιακά

    Κλείστε/μεταφέρετε ΔΕΚΟ, συνδρομές, ασφάλειες, και φτιάξτε λίστα ψηφιακών λογαριασμών ώστε να μην συνεχίζονται χρεώσεις.

Όταν υποψιάζεστε ότι υπάρχει διαθήκη

• Ελέγξτε αρχεία στο σπίτι (φάκελοι, χρηματοκιβώτιο) και επικοινωνίες με δικηγόρο/συμβολαιογράφο
• Ρωτήστε πρόσωπα εμπιστοσύνης (πολλοί λένε σε έναν άνθρωπο πού την κρατούν)
• Αν βρεθεί, διατηρήστε την άθικτη και κρατήστε σημείωση για το πού/πώς βρέθηκε

Σε κληρονομία χωρίς διαθήκη, η σειρά κληρονόμων εξαρτάται από συγγενικές σχέσεις (σύζυγος, παιδιά, γονείς κ.λπ.). Πρακτικές δυσκολίες: παιδιά από προηγούμενη σχέση, δεύτερος γάμος, αποξένωση, ή “άτυπες” καταστάσεις που δεν αποδεικνύονται εύκολα.

Πότε η αποποίηση έχει νόημα

• Όταν υπάρχουν χρέη που πιθανότατα υπερβαίνουν την περιουσία
• Όταν δεν μπορείτε να αποκτήσετε γρήγορα πλήρη εικόνα για οφειλές/εγγυήσεις
• Όταν υπάρχει σοβαρός κίνδυνος εκκρεμοτήτων που αυξάνουν κόστος/ρίσκο

Πότε η αποδοχή είναι “λογική”

• Όταν η εικόνα είναι καθαρή: μικρά/ανύπαρκτα χρέη και σαφής περιουσία
• Όταν υπάρχει ακίνητο/περιουσία που θέλετε να διατηρήσετε και μπορείτε να χειριστείτε τις διαδικασίες
• Όταν οι κληρονόμοι είναι συνεννοήσιμοι και υπάρχει κοινό πλάνο (πώληση/εξαγορά/συνιδιοκτησία)

Σε περιπτώσεις αβεβαιότητας για το σύνολο των χρεών, συχνά συζητείται η “οδός” του ευεργετήματος απογραφής ως μηχανισμός θωράκισης (ανάλογα με τα πραγματικά δεδομένα και την απαιτούμενη διαδικασία).

Πότε το συζητάτε σοβαρά

• Υπάρχει επιχείρηση/ελεύθερο επάγγελμα και δεν ξέρετε το σύνολο υποχρεώσεων
• Υπάρχουν δάνεια/εγγυήσεις ή παλιές εκκρεμότητες
• Υπάρχουν πολλοί κληρονόμοι και κανείς δεν έχει πλήρη εικόνα

Συνηθισμένες πηγές χρεών

• Δάνεια, πιστωτικές κάρτες, υπεραναλήψεις
• Οφειλές προς Δημόσιο/τέλη/πρόστιμα (ανά περίπτωση)
• Υποθήκες/βάρη σε ακίνητα
• Οφειλές ΔΕΚΟ/κοινόχρηστα/μισθώματα
• Δικαστικές εκκρεμότητες/αποζημιώσεις/εγγυήσεις

Η καλύτερη κίνηση είναι να ζητήσετε γραπτή λίστα δικαιολογητικών και να κρατήσετε αρχείο επικοινωνίας (ημερομηνία, όνομα υπαλλήλου, τι σας είπαν).

Ερωτήσεις (copy/paste)

• Ποια δικαιολογητικά απαιτείτε για ενημέρωση/εικόνα υπολοίπων;
• Ποια δικαιολογητικά για αποδέσμευση/μεταφορά προς κληρονόμους;
• Υπάρχει θυρίδα; ποια διαδικασία ισχύει για άνοιγμα και καταγραφή περιεχομένου;
• Πώς χειρίζεστε κοινό λογαριασμό; τι αλλάζει σε πρόσβαση/δικαιώματα;
• Υπάρχει δάνειο; ποιος είναι συνυπόχρεος/εγγυητής; τι γίνεται μέχρι να κλείσει η υπόθεση;
• Πώς σταματούν πάγιες εντολές/συνδρομές/αυτόματες χρεώσεις;

Τι απαιτείται πρακτικά

• Έλεγχος τίτλων και βαρών (υποθήκες, κατασχέσεις, εκκρεμότητες)
• Πράξη αποδοχής/μεταβίβασης δικαιωμάτων (όπου απαιτείται)
• Καταχώριση/μεταγραφή στο Κτηματολόγιο ή στο αρμόδιο σύστημα

Συνιδιοκτησία: 4 κανόνες για να μη γίνει πόλεμος

• Συμφωνία χρήσης: ποιος μένει/χρησιμοποιεί και μέχρι πότε
• Συμφωνία εξόδων: ΔΕΚΟ/κοινόχρηστα/ασφάλιση — ποιος πληρώνει και πώς συμψηφίζεται
• Στόχος: πώληση, εξαγορά μεριδίου ή διατήρηση;
• Κοινός φάκελος εγγράφων για διαφάνεια

Ξεκινήστε από τις επίσημες οδηγίες. Αν υπάρχει ακίνητο, συνήθως χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή σε στοιχεία/έγγραφα — ένας λογιστής βοηθά να μη γίνουν λάθη.

Πότε αξίζει λογιστής

• Ακίνητα (ιδίως πολλά) ή μισθώσεις/εισοδήματα
• Περιουσία σε πολλές πηγές (επενδύσεις, επιχείρηση)
• Διεθνή στοιχεία ή κληρονόμοι στο εξωτερικό

Όταν υπάρχει ανήλικος κληρονόμος, πολλές ενέργειες (ιδίως για ακίνητα, πώληση, διανομή) απαιτούν προσοχή και συχνά πρόσθετα βήματα. Μην υπογράφετε “συμφωνίες διανομής” χωρίς νομική καθοδήγηση.

Συχνές αιτίες

• Υποψία αναλήψεων/απόκρυψης περιουσίας
• Διαθήκη που φαίνεται “άδικη” ή υποψία επιρροής/πλαστότητας
• Χρήση ακινήτου από έναν κληρονόμο χωρίς συμφωνία
• Ασάφεια για χρέη ή για το ποιος πλήρωσε τι

Τι βοηθά πρακτικά

• Κοινός φάκελος εγγράφων + χρονολόγιο ενεργειών
• Γραπτές προσωρινές συμφωνίες για χρήση/έξοδα ακινήτου
• Επαγγελματικό πλαίσιο (δικηγόρος/συμβολαιογράφος) για να μειωθεί η ένταση

Αν υπάρχουν κληρονόμοι/περιουσία στο εξωτερικό, σχεδόν πάντα χρειάζονται επιπλέον έγγραφα (π.χ. πληρεξούσια, μεταφράσεις, επικυρώσεις) και συντονισμός. Σε αυτά τα σενάρια, μη βασίζεστε σε “γενικούς κανόνες” — ζητήστε σχέδιο ενεργειών από επαγγελματία.